De nieuwe generatie houtkachels en pelletkachels zijn onverminderd populair, vooral vanwege hun kosteneffectiviteit bij het verwarmen van woningen. Wie wil er nou niet besparen op de energierekening? Het is fantastisch nieuws dat, ondanks een aanzienlijke stijging van het aantal geïnstalleerde hout- en pelletkachels, de uitstoot van fijnstof is afgenomen! Dit is te danken aan de schonere verbrandingstechnologie van moderne kachels. Onderzoek wijst uit dat ongeveer 1 op de 6 huishoudens in Nederland nu beschikt over een kachel, waarmee hout- en pelletkachels een cruciale rol spelen in het verwarmen van Nederlandse woningen. We zijn op de goede weg, want veel oude kachels zijn al vervangen door betere en efficiëntere exemplaren, maar het kan natuurlijk altijd nóg beter!
In 2023 heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een uitgebreid onderzoek laten uitvoeren naar fijnstof, waarbij de totale fijnstofconcentratie in Nederland in kaart is gebracht. Het verkeer in Nederland blijft de grootste bron van fijnstof en volgens het RIVM draagt de consument bij aan 11% van de totale fijnstofuitstoot. Deze 11% ontstaat door bijvoorbeeld vuurwerk, buitenvuren, koken, maar ook voor een veel kleiner deel door het gebruik van hout- of pelletkachels. Van die 11% staat ongeveer 3,3% in relatie tot houtverbranding in kachels. Gelukkig is, ondanks de toename van het aantal houtkachels, de fijnstofuitstoot niet verder gestegen. Dit fenomeen wordt veroorzaakt door innovaties op het gebied van verbrandingstechniek. Het RIVM verklaart: "De afname komt vooral doordat er steeds vaker modernere houtkachels worden gebruikt die daarbij verouderde houtkachels vervangen. Nieuwe kachels verbranden het hout beter waardoor ze minder fijnstof uitstoten, met name het condenseerbare deel. De uitstoot van PM2.5 daalt daarom veel meer wanneer condenseerbaar fijnstof wordt meegenomen, namelijk van 6.6 naar 4.1 kiloton."
Ook het TNO, de Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek, voert onderzoek uit naar de uitstoot van fijnstof in het milieu. Het TNO adviseert, op basis van aanvullend onderzoek, om oude openhaarden en verouderde houtkachels zo snel mogelijk te vervangen door nieuwe Ecodesign-houtkachels of pelletkachels. Het kan dus nóg beter! Als alle oude kachels en open haarden vervangen zouden worden door een Ecodesign-kachel, is een afname van 50% mogelijk, zelfs als het aantal in gebruik zijnde kachels stijgt. Meer informatie hierover is te lezen op de website van TNO.
In Duitsland, waar deze aanpak al in 1995 is geïntroduceerd, is zichtbaar dat de uitstoot door houtkachels aanzienlijk is afgenomen. Daarnaast is er minder overlast doordat schoorsteenvegers jaarlijks inspecties uitvoeren en kunnen ingrijpen bij onveilig of onjuist stoken. Betere voorlichting leidt tot betere stookpraktijken en een correcte installatie. Het is bewezen dat dit de overlast en uitstoot aanzienlijk vermindert. Om overlast te voorkomen en de buren of de omgeving niet tot last te zijn, is het essentieel om verantwoord te stoken. Bij houtkachels is het belangrijk om te starten met gebruik van de Zwitserse stookmethode, goed en droog hout te gebruiken en niet teveel te temperen of te smoren. Het rookkanaal speelt ook een cruciale rol en moet onder andere boven de nok van het dak uitsteken om rookoverlast bij de buren te voorkomen. Gemeenten doen onderzoek om de werkelijke overlast in kaart te brengen, maar het exacte niveau van overlast veroorzaakt door houtkachels is lastig te kwantificeren. Dit komt enerzijds omdat de praktijk uitwijst dat veel klachten afkomstig zijn van slechts één persoon of huishouden. Daarnaast hebben veel klachten betrekking op buitenvuren of barbecues en niet op een Ecodesign-houtkachel met een goedgekeurd rookkanaal. De onderzoekscijfers zijn daarom niet altijd betrouwbaar in relatie tot hout- of pelletkachels. Iedereen is het er wel over eens dat het voorkomen van overlast mogelijk is wanneer stokers zich houden aan de adviezen. Op dit punt loopt Nederland dus achter ten opzichte van diverse andere Europese landen en er wordt momenteel (nog steeds) onvoldoende gekeken of en welke succesvolle aanpak kan worden overgenomen.
Net als bij ouderwetse voertuigen, zoals bijvoorbeeld een oldtimer, is het bij een oude open haard ook zo dat het stoken een stuk minder efficiënt is én meer overlast/uitstoot genereert. Het is daarom een win-win situatie om te stoken met een hypermoderne kachel die voldoet aan de Ecodesign norm. Je spaart het milieu en je bespaart op je stookkosten dankzij het hogere rendement. Overigens worden er in Nederland al geruime tijd geen kachels meer geproduceerd die niet aan de Ecodesign-eis voldoen. Het is dus zaak om zo snel mogelijk afscheid te nemen van oude, minder efficiënte warmtebronnen.
Fijnstof omvat alle stofdeeltjes in de lucht, variërend in grootte tot maximaal 10 micrometer (µm) doorsnede. Deeltjes zoals zwaveldioxide, stikstofoxiden, ammoniak, elementair koolstof en koolstofverbindingen dragen bij aan fijnstof. Auto's stoten fijnstof uit via uitlaatgassen, zoals roetdeeltjes, hoewel moderne auto's vaak zijn uitgerust met filters om de uitstoot te verminderen. Slijtage van banden en remmen draagt ook bij aan fijnstof. Zelfs elektrische auto's produceren fijnstof, zij het op een lagere schaal. Elk verbrandingstoestel stoot fijnstof uit, dus ook de houtkachel. Bij een moderner type ligt deze uitstoot veel lager dan bij een oud exemplaar zoals we hierboven toegelicht hebben. Maar ook zonder kachel in huis is er sprake van een hoge fijnstofconcentratie. Tijdens het bakken en koken van je warme maaltijd komt er namelijk ook fijnstof in de lucht. Goede ventilatie en afzuiging is daarom belangrijk.
Bij 't Stokertje worden regelmatig stookcursussen georganiseerd voor stookliefhebbers. Je bent van harte welkom om zo'n workshop te komen volgen. Lees hier meer over onze stookworkshop. Niet alleen 't Stokertje maar ook de brancheorganisatie (NHK) zet zich in voor betere voorlichting. Specifieke informatie over de Zwitserse stookmethode en onze BOSS-IT checklist voor gericht stookadvies kun je vinden op onze website.
